Бұрын шағын қаладағы не ауылдағы кәсіпкердің нарығы өз көшесімен, ең әрі кетсе ауданымен шектелетін. Тауар алу үшін облыс орталығына не Алматыға бару керек болатын, ал сатып алушы тек жергілікті тұрғындар еді. Бүгін Орал, Ақсай, Атырау не Ақтөбедегі сатушы телефон арқылы бүкіл елге эфир жүргізе алады. Өңір мен орталықтың арасындағы шекара бұрынғыдай айқын емес.
Өңірдің артықшылығы
Өңірдегі эфир-сатушының өз күші бар. Біріншіден, сенім. Жергілікті сатушыны көрермендердің бір бөлігі өмірде таниды: бір қалада тұрады, бір дүкенге барады. Бұл тауар жарнамасынан артық әсер етеді.
Екіншіден, ерекше тауар. Өңірдің өз өнімі бар: қолдан тігілген бұйым, ұлттық киім, жергілікті азық-түлік, шеберлер жасаған заттар. Мұндай тауар ірі қаланың көтерме базарында жоқ, сондықтан оның сатып алушысы бүкіл елде.
Үшіншіден, шығынның аздығы. Өңірде жалдау ақысы мен күнделікті шығын орталыққа қарағанда төменірек болуы мүмкін, бұл бағаны да бәсекеге қабілетті етеді.
Өңірдің қиындығы — жеткізу
Бірақ өңірдегі сатушы үшін эфирден кейінгі жұмыс одан да ауыр. Сатып алушылардың көбі басқа қалада, басқа облыста, кейде ауылда тұрады. Сондықтан әр сатылым дерлік поштамен жіберуді талап етеді.
Курьерлік қызметтер ірі қалаларда жақсы дамыған, ал ауыл мен шағын елді мекенге көбіне пошта ғана жетеді. Сатып алушы да сол пошта бөлімшесіне сенеді: үйіне жақын, таныс.
Бұл сатушыға бірнеше міндет жүктейді:
- әр сатып алушыдан толық адрес пен индексті алу (ауылдағы адрес көбіне «көше, үй» форматына сыймайды);
- сәлемдемені рәсімдеп, бөлімшеге апару;
- трек-кодты сатып алушыға жеткізу;
- сәлемдеме бөлімшеге жеткенін хабарлау, өйткені ауылдағы адам күнде поштаға бара бермейді.
Осы жұмыстың бәрін бір адам атқарады. Ал адрестегі бір қате — сәлемдеменің кері қайтуы, демек, екі жақты шығын және ренжіген клиент.
Төлем мен сенім
Өңірдегі сатып алушының тағы бір алаңдаушылығы бар: «ақшамды аударсам, тауар келе ме?». Сатушы үшін де сұрақ бар: «тауарды жіберсем, ақшасы түсе ме?». Бұл екі жақты сенімсіздікті ашық ереже шешеді: шот сатып алушының өз Kaspi қосымшасына келеді, төлем түскенде ол хабар алады, сәлемдеме жолға шыққанда трек-кодты біледі. Әр қадам көрінсе, сенім де артады.
Технология өңірге не береді
Бұрын мұндай реттілік тек ірі интернет-дүкендерде болатын. Бүгін жасанды интеллект пен дайын онлайн-қызметтер оны шағын сатушыға да қолжетімді етті. Мысалы, сатып алушы адресін еркін түрде жазады — «Ақсай, Иванов көшесі 5, пәтер 12» не «ауыл пошта бөлімшесіне» — ал жүйе одан қала, көше, үй сияқты бөліктерді бөліп алып, индексті поштаның адрес қызметінен тексереді. Бір нәрсе жетпесе, сатып алушыдан қайта сұрайды.
Маңызды шарт: мұндай жүйе адресті «ойдан құрастырмауы» керек. Тек сатып алушы жазғанын алады, ал түсініксіз жағдайда адамнан сұрайды.
Шешімнің бір жолы
Қазақстанда эфир-саудаға арналған құралдардың бірі — Qut Pay платформасы (qut.kz). Онда сатып алушы WhatsApp-қа бронь нөмірі мен соманы жазады, шот оның Kaspi қосымшасына келеді. Төлем түскеннен кейін жүйе адресті сұрайды, индексті тексереді, ҚазПоштадан трек-код алады, жапсырма басып шығаруға және поштаға тапсыру тізімін дайындауға көмектеседі. Сәлемдеме поштаға тапсырылғанда және бөлімшеге жеткенде сатып алушы хабар алады. Ал сәлемдеме кері қайта бастаса, сатушыға ескерту келеді.
Бұл — жалғыз жол емес, бірақ өңірдегі сатушы үшін бағыт анық: эфирден кейінгі жұмыс неғұрлым ретті болса, соғұрлым алыстағы сатып алушыға сенімді сатуға болады.
PS
Өңірдегі кәсіпкердің бүгінгі бәсекелесі — көрші дүкен емес, бүкіл ел. Бірақ мүмкіндігі де бүкіл елдей. Жайықтың бойынан эфир жүргізіп, Алматыдағы не Түркістандағы сатып алушыға сату — енді қиял емес. Тек бір шарт бар: эфирде берілген уәде эфирден кейін де орындалуы керек — шот уақытында, сәлемдеме дұрыс адреске, хабар уақытында. Өңірдің кәсіпкері осы тәртіпті ұстаса, ол орталықтан алыс болса да, нарыққа жақын болады.
Мазмұнға өту
