Мазмұнға өту
Сурет: Жайық Пресс
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында Батыс Қазақстан облысында азаматтық істер саны айтарлықтай өскен, ал қылмыстық және әкімшілік істер азайған. Бұл тенденциялар мен сот шешімдерінің сапасы, тәжірибенің біркелкілігі және сот жұмысын ұйымдастыру мәселелері кеңейтілген кеңесте талқыланды, деп хабарлайды Zhaiyqmedia.kz ақпарат агенттігі.
Кеңеске ҚР Жоғарғы Сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының судьясы Гүлнара Мергенова, облыстық соттың төрағасы Азат Избасаров, сондай-ақ азаматтық, қылмыстық және әкімшілік істер жөніндегі сот алқалары төрағаларының міндетін атқарушылар қатысты.
Облыстық сот төрағасы А. Избасаров кеңесті аша отырып, жартыжылдық шолу проблемалық бағыттарды анықтауға, оларды жою бойынша нақты шараларды белгілеуге және сот төрелігінің сапасын арттыруға назар аударуға мүмкіндік беретінін атап өтті. Бірінші жартыжылдықтың қорытындысы бойынша өңірдегі сот жүктемесі істер санатына қарай әртүрлі өзгерген. Азаматтық даулар бойынша ең айтарлықтай өсім тіркелген, ал қылмыстық және әкімшілік іс жүргізуде түскен істер мен өтініштер санының төмендеуі байқалады.
Азаматтық істер жөніндегі сот алқасы төрағасының міндетін атқарушы Айнұр Қадырова өз баяндамасында ағымдағы жылдың алты айында облыстық соттарға 13 990 талап арыз түскенін хабарлады. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 2162 іске немесе 18,2%-ға көп. Мониторинг көрсеткендей, талаптардың едәуір бөлігі банктер, микроқаржы ұйымдары, коллекторлық агенттіктер және мемлекеттік органдар сияқты салыстырмалы түрде шектеулі өтініш берушілер тобына тиесілі. Түскен талаптар құрылымында негізгі өсім банкроттық, еңбек және тұрғын үй даулары, сондай-ақ көлік құралдарын басқару құқығына байланысты істерге келді.
Қылмыстық іс жүргізуде басқа динамика байқалады. Қылмыстық істер жөніндегі сот алқасы төрағасының міндетін атқарушы Айвар Бижановтың айтуынша, есепті кезеңде түскен қылмыстық істер саны 2025 жылдың бірінші жартыжылдығындағы 728-ден 2026 жылы 648-ге дейін қысқарған. Төмендеу шамамен 11%-ды құрады. Алты айда өңірлік соттар 750 адамға қатысты 661 қылмыстық істі қарады. Салыстыру үшін: бір жыл бұрын осы кезеңде 803 адамға қатысты 697 іс қаралған. Осылайша, қаралған істер саны 5,2%-ға азайған. Айыптау үкімімен аяқталған істер саны 578-ден 517-ге дейін төмендеген. Тиісінше, сотталғандар саны 647-ден 585 адамға дейін азайған.
Әкімшілік істер бойынша да өтініштер санының төмендеуі тіркелген. Әкімшілік істер жөніндегі сот алқасы төрағасының міндетін атқарушы Марат Маликовтың ақпараты бойынша, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында облыстық соттарға 692 әкімшілік өтініш түскен. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 16,2%-ға аз, өйткені 2025 жылы 826 өтініш тіркелген. Әкімшілік жүктеме құрылымының өзгеруінің бір себебі — 2024 жылғы төтенше жағдай салдарынан баспанасыз қалған азаматтарды тұрғын үймен қамтамасыз ету жөніндегі комиссиялардың шешімдеріне шағымдануға байланысты даулардың алдыңғы кезеңде айтарлықтай өсуі болды. Осылайша, төтенше жағдайдың салдарынан қалыптасқан сот жүктемесінің бір бөлігі біртіндеп азаюда. Сонымен қатар, су тасқынының салдары сот жүйесінің назарында қалып отыр. Соттарға табиғи апаттан келтірілген залалды өтеу туралы істер түсуде, дегенмен олардың саны да біртіндеп азаюда.
БҚО бойынша Сот әкімшілігі департаментінің басшысы Айдар Тыныбаев кеңес қатысушыларына ведомство қызметінің нәтижелері туралы ақпарат берді. Ол соңғы жылдары департамент республикалық рейтингте көшбасшы орындарды тұрақты иеленіп, ҚР Сот әкімшілігі қойған міндеттерді дәйекті түрде орындап жатқанын атап өтті. Сондай-ақ «Ювеналды клиника» жобасы айтарлықтай нәтижелер көрсетуде. Оны іске асыру басталғаннан бері психолог пен медиатордың кеңесін 968 адам алды, бұл 84 отбасының сақталуына ықпал етті. Облыстық сот пен Сот әкімшілігі департаментінің жоспарын орындау мақсатында сот тәжірибесіне 17 талдау жүргізілді. Олардың нәтижелері пленарлық отырыстар мен семинарларда талқыланып, тиісті ұсынымдар әзірленді.
