2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстан аумағы арқылы өтетін жүк транзитінің жалпы көлемі 36,9 млн тоннаға жетіп, алдыңғы жылмен салыстырғанда 6,6%-ға артты. Бұл көрсеткіштер Қазақстанның еуразиялық көлік торабы ретіндегі рөлінің күшейіп келе жатқанын айғақтайды, деп хабарлайды Zhaiyqmedia ақпарат агенттігі.
Qazaq Expert Club сарапшысы Айнұр Дивееваның пікірінше, Орта дәліз қазіргі бағыттарды алмастыру үшін емес, әлемдік саудадағы тәуекелдерді әртараптандыру құралы ретінде дамып келеді. Іс жүзінде жүк жөнелтушілер көбіне ең жылдам бағытты емес, ең болжамды, яғни тұрақты маршрутты таңдайды.
«Өткен жылдың күзінде Қазақстан үкіметі бұл бағыттың жылдық өткізу қабілетін 10 млн тоннаға дейін арттыру жоспарын растады. 2025 жылдың соңына қарай бұл көрсеткіш 5 млн тоннаға жақындауы мүмкін. Салыстыру үшін айтсақ, 2021 жылы бұл бағытпен 1 млн тоннадан аз жүк тасымалданса, 2023 жылы шамамен 2,7 млн тоннаға жеткен еді», – дейді сарапшы.
Бүгінде еуразиялық жүк ағындары қайта бөлініп жатқан тұста Орта дәліз маңызды транзиттік арнаға айналды. Бұл ретте Қазақстан Қытай мен Каспий аймағы арасындағы негізгі құрлықтық буын болып отыр. Айта кетерлігі, бағыттың құрлықтағы бөлігінің 80%-дан астамы біздің еліміз арқылы өтеді.
Айнұр Дивеева Қазақстанды транзитке Орталық Азиядағы ең дайын ел деп санайды. Еліміздегі теміржол желісінің ұзындығы 16 мың шақырымнан асады, Қытаймен шекарада Достық және Алтынкөл атты екі негізгі өткел жұмыс істейді. Қазіргі уақытта «Достық – Мойынты» учаскесі жаңғыртылып жатыр. Бұл оның өткізу қабілетін жылына шамамен 12 млн тоннадан 20 млн тоннаға дейін арттыруға мүмкіндік береді. Сондай-ақ Каспийдегі Ақтау және Құрық порттары жылына жиынтығы 20 млн тоннадан астам жүкті өңдей алады.
«Алайда жүйелі шектеулер әлі де бар. Орта дәліз – Каспий арқылы теңіз тасымалын қажет ететін мультимодальды тізбек. Оның тиімділігі тек қазақстандық теміржолға ғана емес, сонымен қатар порттар мен флоттың, Әзербайжан, Грузия және Түркия инфрақұрылымының үйлесімді жұмысына да байланысты. Қазіргі таңда Каспий порттарындағы жүкті ауыстырып тиеу және паром флотының жеткілікті болуы – басты кедергілердің бірі. Орта дәліз арқылы Қытайдан Еуропаға жүк жеткізу уақыты орта есеппен 15-25 күнді құрайды, ал солтүстік құрлық бағытымен бұл мерзім 10-14 күн болатын. Транскаспий бағытымен тасымалдау құны дәстүрлі құрлық маршруттарынан қымбатырақ, сондықтан дәліздің өсімі қарқынды емес, эволюциялық сипатта. Мұнда жүк баға артықшылығы үшін емес, ең алдымен тәуекелдерді әртараптандыру үшін келеді», – деп түсіндірді Айнұр Дивеева.
Еуразиялық транзит хабы атану үшін Қазақстан үш негізгі шартты орындауы қажет: жеткізу мерзімінің тұрақтылығын қамтамасыз ету, тасымалдаудың бәсекеге қабілетті құнын ұсыну және терең цифрлық интеграцияны (бірыңғай электрондық құжаттар, жүкті үздіксіз қадағалау) енгізіп, бүкіл тізбек бойынша кедендік рәсімдерді үйлестіру.
Фото: Әлеуметтік желіден
